|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.337. अध्यायः 337
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
नारदेन शुकंप्रति ऋषिभ्यः सनत्कुमारोक्तदितवचनानुव॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
भीष्म उवाच। 12-337-0x(6554)(79153)
एतस्मिन्नन्तरे भूते नारदः पुनरागमत्।
शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्प्रष्टुमीप्सवा॥ 12-337-1(79154)
देवर्षि तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्यितम्।
अर्ध्यपूर्वेण विधिवा वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्॥ 12-337-2(79155)
नारदोऽयाजवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर।
केन त्वां श्रेयसा वत्स योजयामीति हृष्टवत्॥ 12-337-3(79156)
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत।
अस्मिँल्लोके हितं यत्स्वात्तेन मां योक्तुमर्हसि॥ 12-337-4(79157)
नारद उवाच। 12-337-5x(6555)
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वनृषीणां भावितात्मनाम्।
सनत्कुमारो भगवानिदं वतनमब्रवीत्॥ 12-337-5(79158)
नास्ति विद्यासगं चक्षुर्नास्ति सत्यसमं तपः।
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्॥ 12-337-6(79159)
निवृत्तिः कर्मणा पापात्सततं पुण्यशीलता।
सद्वृत्तिः सद्वदाचारः श्रेय एवदनुत्तमम्॥ 12-337-7(79160)
नानुवयसुखं प्राप्य यः सज्जति न मुच्यते।
नालं स दुःखमोक्षाय संयोगो दुःखलक्षणम्॥ 12-337-8(79161)
सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धनी।
मोहवालावृतो दुःखमिह चामुत्र सोऽश्नुते॥ 12-337-9(79162)
सर्वोपागात्तु कामस्व क्रोधस्य च विनिग्रहः।
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ॥ 12-337-10(79163)
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेच्च मत्सरात्।
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः॥ 12-337-11(79164)
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम्।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम्॥ 12-337-12(79165)
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं वदेत्।
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम॥ 12-337-13(79166)
सर्वारम्भपरित्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः।
येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः॥ 12-337-14(79167)
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थान्यश्चरत्यात्मवशैरिह।
आसज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः॥ 12-337-15(79168)
अत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च।
स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति॥ 12-337-16(79169)
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथाऽसंभाषणं तदा।
यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम्॥ 12-337-17(79170)
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायगणतश्चरेत्।
नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित्॥ 12-337-18(79171)
आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशीस्त्वमचापलम्।
एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः॥ 12-337-19(79172)
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः।
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम्॥ 12-337-20(79173)
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेदामिषमात्मनः।
परित्यज्यामिषं सौभ्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे॥ 12-337-21(79174)
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना॥ 12-337-22(79175)
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा।
ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम्॥ 12-337-23(79176)
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः।
विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति॥ 12-337-24(79177)
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रेर्जन्म मानुषम्।
अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः॥ 12-337-25(79178)
तत्र मृत्युवशो दुःखैः सततं समभिद्रुतः।
संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे॥ 12-337-26(79179)
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः।
अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे॥ 12-337-27(79180)
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहात्तन्तुभिरात्मजैः।
कोशकार इवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे॥ 12-337-28(79181)
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः।
कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स परिग्रहात्॥ 12-337-29(79182)
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः।
सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव॥ 12-337-30(79183)
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान्।
मोहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान्॥ 12-337-31(79184)
कुटुम्बं पुत्रदारांश्च शरीरं संचयाश्च ये।
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम्॥ 12-337-32(79185)
यदा सर्वान्परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते।
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं समर्थं नानुतिष्ठसि॥ 12-337-33(79186)
अविश्रान्तमनालम्बमपाथेयमदैशिकम्।
तमः कान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि॥ 12-337-34(79187)
न हि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति।
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां यास्यन्तमनुयास्यतः॥ 12-337-35(79188)
विद्या कर्म च शौचं च ज्ञानं च बहुविस्तरम्।
अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्य विमुच्यते॥ 12-337-36(79189)
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः॥ 12-337-37(79190)
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम्।
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम्॥ 12-337-38(79191)
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यपदाङ्कुराम्।
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां नौतार्यां तां नदीं तरेत्॥ 12-337-39(79192)
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज॥ 12-337-40(79193)
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यलिप्सया।
उभे सत्यानृते बुद्ध्या बुद्धिं परमनिश्चयात्॥ 12-337-41(79194)
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्।
चर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः॥ 12-337-42(79195)
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम्।
रजस्वलमनित्यं च भूतावासमिमं त्यज॥ 12-337-43(79196)
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत्।
महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु च॥ 12-337-44(79197)
`महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा मही।
षष्ठं तु चेतना या तु आत्मा सप्तममुच्यते।'
अष्टमं तु मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु नवमी स्मृता॥ 12-337-45(79198)
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्वं रजस्तथा।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः॥ 12-337-46(79199)
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः।
चतुर्विशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः॥ 12-337-47(79200)
एतैः सर्वैः समायुक्तः पुमानित्यभिधीयते।
त्रिवर्गं तु सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा॥ 12-337-48(79201)
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ।
पारम्पर्येह बोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किंचन॥ 12-337-49(79202)
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्॥ 12-337-50(79203)
इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते।
लोके विततमात्मानं लोकांश्चात्मनि पश्यति॥ 12-337-51(79204)
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानमूला न नश्यति।
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा॥ 12-337-52(79205)
ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते।
ज्ञानेन विविधान्क्लेशानतिवृत्तस्य मोहजान्॥ 12-337-53(79206)
लोके बुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यते।
अनादिनिधनज्ञं तमात्मनि स्थितमव्ययम्॥ 12-337-54(79207)
अकर्तारममूर्तं च भगवानाह तीर्थवित्।
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः॥ 12-337-55(79208)
स दुःखप्रतिघातार्थं हन्ति जन्तूननेकधा।
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु॥ 12-337-56(79209)
तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वा पथ्यमिवातुरः।
अजस्रमेव मोहान्धो दुःखेषु सुखसंज्ञितः॥ 12-337-57(79210)
बध्यते मथ्यते चैव कर्मभिर्मन्थवत्सदा।
ततो निबद्धः स्वां योनिं कर्मणामुदयादिह॥ 12-337-58(79211)
परिभ्रमति संसारं चक्रवद्बहुवेदनः।
सत्वं निर्वृत्तबन्धस्तु निवृत्तश्चापि कर्मतः॥ 12-337-59(79212)
सर्ववित्सर्वजित्सिद्धौ भव भावविवर्जितः।
संयमेन नवं बन्धं निवर्त्य तपसो बलात्।
संप्राप्ता बहवः सिद्धिमप्यबाधां सुखोदयाम्॥ ॥ 12-337-60(79213)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः॥ 337॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-337-1 वेदार्थान्धक्तुभीप्सयेति ड. पाठः॥ 12-337-6 नास्ति सत्यात्परं तप इति ध. पाठः॥ 12-337-8 यः सज्जति स मुह्यतीति झ. पाठः॥ 12-337-13 सत्यस्य पालनं श्रेय इति ट. पाठः॥ 12-337-15 इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्य इति ट. ड. पाठः॥ 12-337-24 पञ्चानामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिरिति ट. पाठः॥ 12-337-36 विद्या कर्म च शौर्यं चेति ट. ड. पाठः॥ 12-337-39 क्षमैवाऽरित्राणि नौचालनदण्डा यस्याम्। धर्मस्थैर्यवटारकाम् इति झ. पाठः। तत्र धर्मस्यैर्यं वटारका नौकाकर्षणरज्जुर्यस्यां तामित्यर्थः। योगवाताध्वगां कृत्वेति ट. पाठः। कृत्वा नदीं तरेदिति ध. पाठः॥ 12-337-44 महद्यत्परमाणुवदिति ट. थ. पाठः॥ 12-337-54 रिष्यते हिंस्यते॥ 12-337-55 तीर्थविन्मोक्षोपायवित्॥ 12-337-60 संयमेन धारणाध्यानसमाध्यात्मकेन। नवं दृष्टिमात्रणोत्पत्रं॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|